Dodaj artykuł "Jak wybierać narzędzia?"

blog/jak-wybierac-narzedzia/index.md

@@ -0,0 +1,192 @@
+---
+title: 'Jak wybierać narzędzia?'
+authors: pensjonatus
+date: '2026-03-30'
+tags:
+  - 'narzędzia'
+coverImage: 'jak-wybierac.png'
+---
+
+Jedni piszą w Wordzie, drudzy piszą w DITA, a trzeci twierdzą, że tylko
+docs-as-code ma sens. Tak naprawdę nie ma jednego uniwersalnego i **zawsze
+najlepszego** wyboru, a frazes "to zależy" niewiele wnosi. Dzisiaj nie będziemy
+odpowiadać na pytanie, jakie narzędzie jest najlepsze, tylko jak je wybrać.
+
+<!--truncate-->
+
+## Zacznij od celu
+
+"W poprzedniej pracy używaliśmy Oxygena i fajnie to śmigał. Powinniśmy tutaj
+użyć Oxygena," mówi wyimaginowany ktoś. Co myślisz, kiedy to czytasz? Bo mi się
+nasuwa kilka myśli.
+
+Oxygen to nie jest pełna odpowiedź na pytanie "jak tworzymy dokumentację", bo
+Oxygen to tylko edytor. A jak ta dokumentacja jest dostarczana do odbiorców? Jak
+SMEsi robią review? Gdzie są przechowywane pliki źródłowe? Ale nawet to sa
+wszystko pytania taktyczne, które tak naprawdę powinny nam wskazać, że ponad
+taktyką jest większa całość, czyli strategia. Więc każda rozmowa, która zaczyna
+się od "Oxygen" albo "Docusaurus", albo "IXIA Soft" tak naprawdę zaczyna się
+złej strony.
+
+![](./images/cel.png)
+
+Gdzie więc powinna się zacząć? Moim zdaniem powinna się zacząć od celu. Na
+początek zastanówmy się:
+
+- **Co robimy?** - Tworzymy dokumentację techniczną. Czy coś jeszcze oprócz
+  tego? Na przykład, czy piszemy posty na blogu albo teksty w UI? Prowadzimy
+  szkolenia? Tworzymy kursy online?
+- **Dla kogo?** - Czy to jedna grupa odbiorców czy wiele? Czy mają różne
+  potrzeby?
+- **Po co?** - Celem dokumentacji może być zmniejszanie liczby zapytań do działu
+  wsparcia technicznego. Dokumentacja może zachęcać ludzi do kupowania produktu,
+  pokazując jak produkt rozwiązuje skomplikowane problemy techniczne.
+  Dokumentacja może służyć łatwiejszemu wdrożeniu nowych użytkowników i
+  utrzymaniu istniejących. Celów może być jeszcze więcej.
+- **Kto tworzy dokumentację?** - Tworzyć dokumentację mogą technical writerzy,
+  programiści, technicy, product managerowie (PM), marketingowcy, sprzedawcy,
+  projektanci różnego rodzaju (w tym UX), prawnicy, i wiele innych ról. Każda z
+  nich ma inny zestaw kompetencji i inne cele nadrzędne. Dodam jeszcze, że przez
+  "tworzenie" rozumiem tu faktyczne tworzenie od zera, potem utrzymywanie, ale
+  też okazjonalny wkład mniejszych fragmentów, no i wreszcie review.
+- **Dlaczego potrzebujemy narzędzia?** - Możemy próbować obniżyć koszty albo
+  podnieść jakość. Ale warto na to pytanie odpowiedzieć trochę bardziej
+  szczegółowo, czyli zastanowić się w jaki sposób narzędzie ma obniżyć koszty
+  lub podnieść jakość.
+
+Czyli innymi słowy, musimy się zastanowić kto jest odbiorcą dokumentacji i jak
+narzędzie ma temu odbiorcy pomóc, albo jak narzędzie pomoże działowi
+dokumentacji. Tak czy inaczej, przyjęcie lub zmiana narzędzia musi być w jakimś
+celu. Dopiero gdy go znamy, możemy zacząć zastanawiać się jakie narzędzie
+wybrać.
+
+Dodam tutaj jeszcze, że sformułowanie celu w stylu "musimy wybrać narzędzie, bo
+każdy proces wymaga narzędzia" jest _sensu stricto_ prawdą, ale nie jest zbyt
+pomocne.
+
+## Sformułuj wymagania
+
+Jeżeli już wiemy jakie cele nam przyświecają, to możemy zabrać się za listę
+wymagań. Z lotu ptaka może wydawać się, że odpowiadamy na pytania typu: Reuse
+czy nie? Web czy print? Wiele releasów czy zawsze tylko najnowsze docsy? Ale w
+rzeczywistości lista wymagań powinna być bardzo długa i szczegółowa.
+
+![](./images/wymagania.png)
+
+Weźmy na przykład pytanie o reuse. To czy dokumentacja powinna reusować treści w
+jakimś mechanicznym sensie nie jest oczywiste, bo możemy przyjąć
+[strategię nigdy nie powtarzania niczego](../reuse-zly-dla-searcha/index.md).
+Ale jeżeli dojdziemy do wniosku, że reuse jest jednak potrzebny, to może on
+oznaczać różne rzeczy. Z jednej strony można reusować mniejsze lub większe
+kawałki tekstu przez jakieś sztuczki w plikach źródłowych (np. _conrefy_ w
+dicie), albo kopiować i wklejać bloki ze wspólnej biblioteki. Z drugiej, reuse
+może być ograniczony do poziomu szablonów. Więc kiedy formułujemy wymaganie w
+stylu "narzędzie musi wspierać reuse", powinniśmy napisać szczegółowo co to dla
+nas oznacza. Na przykład:
+
+> Nasza dokumentacja musi zawierać szablonowe ostrzeżenia dotyczące ochrony
+> zdrowia i życia użytkowników. Ostrzeżenia muszą mieć konkretną treść i wygląd
+> (kolory, wyróżnienia, itp.) i nie odbiegać od nich w żadnych okolicznościach,
+> bo zostały bardzo starannie sformułowane przez dział prawny. Treść tych
+> ostrzeżeń może się zmienić i wtedy wszystkie ostrzeżenia muszą zawierać tę
+> nową treść, ale będzie się to zdarzać bardzo rzadko, raz na kilka lat.
+
+Wymaganie tak rozpisane nie mówi ogólnie "reusujemy bloki tekstu" czy nawet
+"reusujemy notki". Mówi ono o **konkretnych typach** ostrzeżeń.
+
+Nie chcę podawać listy "typowych wymagań", bo wydaje mi się, że może być ona na
+tyle różna (w zależności od celów), że uogólnienia nie mają sensu. Chciałem
+tylko podkreślić, że wymaganie to więcej niż jednozdaniowe podsumowanie.
+
+## Dopasuj do rzeczywistości
+
+Teraz kiedy już opracowaliśmy listę wymarzonych wymagań i jesteśmy w siódmym
+niebie snując plany na przyszłość, schodzimy kilka kroków w dół, na ziemię, i
+patrzymy na otaczające nas realia. Część realiów będziemy musieli dodać do
+wymagań, a część sprawi, że zmienimy lub obetniemy niektóre wymagania.
+
+Wydaje mi się, że najważniejsze realia to:
+
+- Kto ma pisać docsy i kto ma robić review?
+- Jakie narzędzia i infrastruktura już istnieją w firmie?
+
+To nie są jedyne realia, ale z mojego doświadczenia, te mają największy wpływ.
+
+![](./images/rzeczywistosc.png)
+
+Pytanie o to **kto** pomoże nam sformułować kluczowe wymaganie o dostępność
+procesu pisania i review. Jeśli **wyłącznie** tech writerzy piszą docsy i robią
+review, to opcje takie jak DITA czy jakieś zaawansowane CCMSy dla tech writerów
+są realne. Ale jeżeli w tej grupie znajdzie się ktokolwiek inny, to musimy do
+wymagań dodać informacje o tym jak te osoby mogą kontrybuować. Czy potrzebujemy
+edytora online w stylu Google Docs? Czy godzimy się z tym, żeby wysyłać PDFy
+mailem?
+
+Pytanie o to **jakie narzędzia już działają** w firmie pozwoli nam zacząć
+ugruntowywać się w realiach biznesowych, ale też pomoże nam odpowiedzieć na
+pytanie: czy możemy użyć narzędzi, które już mamy. Na przykład, w firmach
+software'owych często istnieje już system kontroli wersji i system automatycznej
+publikacji do internetu. Czy ta istniejąca infrastruktura to pierwszy krok do
+stworzenia infrastruktury dla docsów?
+
+Poza tym, jeżeli w firmie juz jest ktoś utrzymujący istniejące narzędzia, to
+jest szansa, że te osoby pomogą nam w utrzymaniu narzędzi do dokumentacji. Czy
+tak będzie naprawdę? Odpowiedź na to pytanie powinna być wpleciona w nasz proces
+poszukiwania narzędzia.
+
+## Rozważ realia biznesowe
+
+![](./images/biznes.png)
+
+Ta część bywa najbardziej bolesna: czy można uzasadnić koszt tego narzędzia?
+Często dokumentacja sama w sobie jest traktowana jako koszt, więc ciężko
+przekonać zarząd, żeby inwestował w nią dodatkowe pieniądze. I nie próbujmy się
+łudzić, że kosztu nie będzie, bo nawet całkowicie darmowe narzędzie będzie
+wymagało pracy, żeby je wdrożyć i utrzymywać.
+
+Ten problem można rozwiązać na dwa sposoby:
+
+1. Wybrać jak najtańsze rozwiązanie.
+1. Wykazać jak narzędzie ograniczy koszty.
+
+Dodatkowe punkty zdobywamy, jeśli pokażemy jak poprawa jakości dokumentacji może
+przynieść zyski. Ale jakby nie było, te czynniki wpłyną na proces doboru
+narzędzia.
+
+Dodatkowym czynnikiem, który musimy wziąć pod uwagę jest to kto będzie wyrażał
+zgodę na narzędzie i jak te osoby przekonać. Różne argumenty trafiają do różnych
+osób w zależności od ich doświadczeń i celów. Przy wyborze narzędzia powinniśmy
+się zastanowić jak cele naszego dzielnego sponsora (managera, dyrektora,
+właściciela) można osiągnąć usprawniając pracę działu dokumentacji. Na jednych
+zadziała argumentacja typu "dzięki narzędziu będzie mniej kłopotów" (np.
+dlatego, że w dokumentacji będzie mniej karalnych błędów), a na innych lepiej
+zadziała "dzięki narzędziu oszczędzimy lub zarobimy X dolarów".
+
+Ostatnim aspektem biznesowym, na który zwrócę uwagę jest kwestia zajmowania się
+narzędziem: czy wiemy kto będzie za to odpowiedzialny? Czy ja chcę być tą osobą?
+Czasem to oznacza, że zmieniam pracę z "technical writer" na "wsparcie
+narzędzi". Czy to jest moja wymarzona ścieżka kariery? A jeśli nie ja, to czy
+jest ktoś inny, kto o tym marzy?
+
+## Robi to zespół
+
+Tutaj pierwszy raz w tym artykule zwrócę się do Ciebie bezpośrednio. Chciałbym
+przestrzec Cię przed tworzeniem wymagań samodzielnie. Nawet jeśli jesteś jedynym
+tech writerem w firmie i CEO zlecił Ci wybór narzędzia, nie rób tego
+samodzielnie. Konsultuj swoje pomysły z innymi, weryfikuj z nimi założenia i
+proś o review. Co dwie głowy to nie jedna! Im więcej głów, tym więcej uda się
+zauważyć. Myślimy i pamiętamy jako grupa, a nie jako jednostki.
+
+## "Najlepsze" nie zawsze znaczy to samo
+
+Czasem uda nam się znaleźć idealne rozwiązanie, które wyniesie nasz komfort
+pracy na nowe poziomy, jednocześnie podnosząc jakość i obniżając koszty. Czasem
+może się okazać, że wybrane narzędzie będzie oznaczało mniejszy lub większy
+kompromis.
+
+Niestety, czasem możemy dojść do smutnej konkluzji, że najlepszym narzędziem
+jest to, które już mamy. I to nie dlatego, że jest dobre, tylko dlatego, że
+cokolwiek innego byłoby zbyt kosztowne, zbyt trudne, lub nikt nie jest
+zainteresowany utrzymaniem go.
+
+![Dwóch mężczyzn biznesmenów sobie rękę, jeden mówi "Czyli Word?"](./images/kompromis.png)